اسپانیا برای بیش از دو قرن کشوری به شدت بیثبات بود تا جاییکه در سالهای ۱۹۳۶ تا ۳۹ جنگ داخلی بسیار وحشتناکی را تجربه کرد. پس از این جنگ ژنرال فرانکو به قدرت رسید که تفکری فاشیستی داشت و با مشت آهنین بر کشور جکم میراند. با مرگ فرانکو در سال ۱۹۷۵، خوان کارلوس اول، از خاندان بوربونها، به قدرت بازگشت. او که پادشاهی آزایخواه بود، موفق شد این کشور را به سوی دموکراسی هدایت کند و قانون اساسی جدیدی با حاکمیت سلطنت مشروطه را بر آن حاکم نماید.
از آن پس کشور اسپـانیا طبق این قانون اساسـی که مصوب سال ۱۹۷۸ است به ۱۷ ایالت خودمختــار تقسیـم می شود. هر ایالت دارای مجلس ایالتی و دولت محلی است. انتخابات مجـالس ایالتی در سطح ایالت برگزار شده و کلیـه احزاب سیاسی اعم از احزاب منطقهای یا ملی میتوانند در آن شرکت نمایند. دوره قانونگذاری چهارسال بوده ولی در صورت درخواست رئیس دولت منطقـه ای ممکن است پیش از موعـد منحل و انتخابات زودرس انجام گیرد. حوزه فعالیت و تصمیمگیری دولتهای منطقهای طبق قانون اساسی تنها بـه مسائل ایالتی محدود است و این مجالس حق تصمیم گیری در مسـائل عمده ای که کل کشور را تحت تاًثیر قرار دهد یا مسائل مرتبط با امورخارجی یا نظامی را ندارند.
هر ایالتی از یک تا چند استان (از مجموع ۵۲ استان کشور) تشکیل می شود. شهرهای سئوتا و ملیا سازمانهای اداری ویژه خود را دارا می باشند ولی فاقد دولت و مجلس محلی هستند. ایالتهای (جوامع) خـودمختار اسپانیا به شرح ذیل هستند :
ایالت آراگون Aragon به مرکزیت تروئل (Teruel)
ایالت (شاهزاده نشین) آستوریاس Asturias به مرکزیت اوویدو (Oviedo )
ایالت آندالوسیا Andalucia به مرکزیت سویا (Sevilla)
ایالت اکسترا مادورا Extramadura به مرکزیت کاسرس (Caceres)
ایالت باسک Pais Vasco به مرکزیت ویتوریا (Vitoria )
ایالت (مجمع الجزائر) بالئار Baleares به مرکزیت مایورکا( Mallorca )
ایالت (مجمع الجزائر) قناری Canarias به مرکزیت لاس پالماس (Las Palmas )
ایالت کاتالونیا Cataluna به مرکزیت بارسلون (Barcelona )
ایالت کاستیا لا مانچا Castilla-La Mancha به مرکزیت تولدو (Toledo )
ایالت کانتا بریا Cantabria به مرکزیت سانتاندر( Santander )
ایالت کاستیا و لئون Castilla Y Leon به مرکزیت وایادولید (Valladolid )
ایالت گالیسیا Galicia به مرکزیت سانتیاگو د کومپوستلا(Santiago de Compostela)
ایالت لاریوخا La Rioja به مرکزیت لوگرونیو( Logrono )
ایالت مادرید Madrid به مرکزیت مادرید(Madrid )
ایالت مورسیا Murcia به مرکزیت مورسیا( Murcia )
ایالت ناوارا Navarra به مرکزیت پامپلونا( Pamplona )
ایالت والنسیا Valencia به مرکزیت والنسیا( Valencia )
احزاب سیاسی
سابقه حزب گرائی در اسپانیا به ربع آخر قرن نوزدهم میلادی باز می گردد. در حال حاضر در این کشور حدود یکصد حزب ملی و منطقه ای و تشکل سیاسی بزرگ و کوچک (از راست افراطی تا چپ تندرو) وجود دارد.
احزاب عمده و مهم کشور و احزاب مهم منطقه ای اسپانیا عبارتند از:
- ـ حزب سوسیالیست کارگری اسپانیا حاکم (PSOE ) Partido Socialista Obrero Espanolاین حزب چپ گرا در ربـع آخـر قـرن نوزدهم با اعتقـادات مارکسیستـی و بصــورت غیـرعلنـی تاسیس شد و در سـال ۱۸۸۸ و با برگزاری نخستین کنگره خود اعلام موجودیت نمود. دردوران جمهوری دوم اسپانیـا (۱۹۳۱-۳۹)کـه بـخشـی از آن را دوره جنگهـای داخلی (سالهای ۱۹۳۶-۳۹) تشکیل میداد و طی آن، بخش هائی از اسپـانیـا بطـور متـغیـر در دست ناسیونالیست ها وجمهوری خواهان بود، در ساختار حکومـت جمهوری نقش اساسـی داشت.
با پیروزی ناسیونالیست ها، حزب سوسیالیست همانند بسیاری از دوران حیات سیاسـی خود، به فعالیت در تبعید روی آورد. این حزب در ربع آخر قرن بیستم و بدنبال استقرار دموکراسی در اسپانیا، با شروع فعالیت علنی مجـدد خود در این کشـور، در مواضع سیـاسی خود تجدید نـظر نموده و ایدئولوژی مارکسیستی و طرفـداری از ایجـاد حکـومت جمهوری را رسمـاً کنـار گذاشت. حزب سوسیالیست با پیروزی در انتخابات سراسری سال ۱۹۸۲ تشکیل حکومت داد و فیلیپ گونزالس نخست وزیر، با تجدید پیروزی سوسیالیست ها درانتخابات سال های ۱۹۸۶، ۱۹۸۹ و ۱۹۹۲، حکومت خود را بمدت ۱۴ سال تداوم بخشید. سوسیالیست ها با شکست در انتخابات سراسری سال ۱۹۹۶، دولت را بـه حزب مردمی واگـذار کردند. این حزب توانست باردیگر در ۲۴ اسفند ۱۳۸۲(۱۴مارس۲۰۰۴) در انتخابات عمومی (که ۳ روز بعد از وقوع انفجارات تروریستی در راه آهن مادرید) به پیروزی دست یابد.
- ـ حزب مردمی Partido Popular (PP):این حزب محافظه کار در سال ۱۹۷۶ از اتحاد ۷ گروه کوچک سیاسی دست راستی و با نام “ پیمان مردمی ” به رهبری مانوئل فراگا ( از وزرای دوران ژنرال فرانکو ) تاًسیس گردید. نام این تشـکل سیاسـی در سال ۱۹۸۹ به “حزب مردمی” تغییر یافت. خوزه ماریا آثنار در سال ۱۹۹۰ بعنوان دبیرکل این حزب انتخاب گردیـد و فراگا عنوان افتخاری رهبـری حـزب را برگزید. بعد از کناره گیری آثنار از ریاست و دبیرکلی حزب، آقای ماریانو راخوی سمت های مذکور را برعهده گرفت. این حزب در انتخابات سراسری سال ۱۹۹۶ و مارس ۲۰۰۰ با کسب بیشترین آراء به پیروزی رسید و آثنار دو دوره ریاست دولت را برعهده داشت. بدنبال انتخابات ۲۴ اسنفد ۱۳۸۲(۱۴مارس۲۰۰۴) این حزب در انتخابات شکست خورد و ریاست دولت را به حزب سوسیالیست واگذار کرد و متعاقب آن در نشست پانزدهم حزب درشهریورماه ۱۳۸۳ راخوی بجای آثنار به ریاست و رهبری حزب انتخاب شد.
www.pp.es
- ـ حزب اتحاد و همگرائی (CiU) Convergencia I Union :
این حزب منطقهای که حزب ناسیونالیستهای ایالت کاتالونیا محسوب میشود، در سال ۱۹۷۹ از ائتـلاف دو حزب “ همگرائی دموکراتیـک ” و “ اتحـاد دموکراتیک کاتالونیا ” کـه بـه ترتیب در سـالهای ۱۹۷۴ و ۱۹۳۰ تاًسیس شـدهاند و با ایـده ناسیونالیسم میانه رو بوجود آمد.
حزب اتحاد و همگرائی که تا سال ۲۰۰۳ بصورت متوالی دولت محلی ایالت کاتالونیا را در اختیار داشت در انتخابات ایالتی ۱۶ نوامبر ۲۰۰۳ نتوانست اکثریت لازم را بدست آورد و حزب سوسیالیست در ائتلاف با حزب چپ جمهوری خواه کاتالونیا و چپ متحد ریاست ایالت را برعهده گرفت. این موضوع در انتخابات ایالتی در اول نوامبر ۲۰۰۶ مجددا تکرار شد و حزب اتحاد و همگرائی (CiU) Convergencia I Union علیرغم کسب اکثریت نتوانست دولت را در اختیار بگیرد و حزب دوم یعنی حزب سوسیالیست در ائتلاف با حزب چپ جمهوری خواه کاتالونیا و چپ متحد ریاست ایالت را برعهده گرفت. این حزب در انتخابات عمومی ۲۴ اسفند ۱۳۸۲ (۱۴مارس۲۰۰۴) ۱۰کرسی در کنگره نمایندگان بدست آورد که نسبت به دوره قبل پنج کرسی کمتر می باشد. در دوره قانونگزاری ۱۹۹۶-۲۰۰۰ کـه حزب مردمی برای نیل به اکثریت قوی تر نیاز به ائتلاف پارلمانی داشت، با این حزب ائتلاف نمود.
http://www.convergencia-i-unio.org/
- ـ حزب چپ متحد (iu) Izquierda Unida :
این تشکل سیـاسـی در سـال ۱۹۹۳ از اتحاد احزاب مختلف کمونیست و چپگـرا تشکیـل گردید. حزب کمونیست اسپـانیا کـه اصلیترین واحد سیـاسی این اتحاد شمرده میشود خود در سـال ۱۹۲۰ تشکیـل شد و در جمهوری دوم اسپانیا همراه با سوسیالیستها درحکومت جمهوری نقش فعالی داشت. حزب کمونیست در دوران حیات سیـاسـی خود منجمـله پس از تسلط ناسیـونالیست ها در پایان جنگ های داخلی، فعـالیت مخـفی محـدودی داشت و پس از آزادی فعـالیت احزاب سیـاسی حسب قانون اساسی مصوب ۱۹۷۸، به فعالیت علنی مجدد پرداخت. چپ متحده به تدریج اهمیت خود را از دست می دهد به طوری که در آخرین انتخابات سراسری(۱۴مارس۲۰۰۴) تنها ۵ کرسی در کنگره نمایندگان کسب نمود.
- ـ حزب ناسیونالیست باسک (PNV)Partido Nacionalisto Vasco :
این حزب که در سال ۱۸۹۵ با ایدئولوژی ناسیونالیستی و کاتولیکی تاسیس شد قدیمی ترین حزب منطقه ای اسپانیا است. این حزب در جمهوری دوم اسپانیا تشکیل دولت جمهوری خود مختار باسک را تصویب نمود.
حزب مذکور از بیست سال قبل دولت محلی ایالت باسک را (در مواردی با ائتلاف با احزاب ناسیونالیست کوچک منطقـه) در دسـت دارد و هماننــد ناسیـونالیست های کاتـالان در انتخابات سـراسـری نیز شرکت می کنـد و هر چنـد در دوره های اخیر کرسی های این حزب در کنگره نمایندگان تقلیل یافته است ولی در انتخابات پارلمانی در این ایالت که در مورخ۱۳۸۴/۱/۲۸ (۲۰۰۵/۴/۱۷ ) انجام شد ، حزب ناسیـونالیست باسک ( ملی گرای باسک PNV ) با کسب ۳۸/۶ درصد آراء ۲۹ کرسی بدست آورد که نسبت به دوره قبل۴ کرسی را از دست داد و با ائتلاف با حزب کمونیست سرزمین من توانست مجددا ریاست ایالت باسک را بعهده گیرد. . در این انتخابات حزب سوسیالیست توانست ۱۸ کرسی و حزب مردمی ۱۵ که ۴ کرسی را نسبت به دوره قبل از دست داد و حزب تازه تاسیس کمونیست سرزمین من( EHAK )که برای اولین بار در انتخابات شرکت می کرد توانست ۹ کرسی را بدست آورد . این حزب از سوی حزب مردمی متهم به ارتباط نزدیک و همکاری با اتا می باشد .
حزب ملی گرای باسک PNV در حال حاضر ۷ کرسی در کنگره نمایندگان و ۷ کرسی در سنای اسپانیا دارد.
- ـ گروه مستقل مجمع الجزایر قناری (AIC) Agrupacion Independiente Canarias:
این حزب منطقـه ای در اوائل سال ۱۹۸۶ با ائتلاف شش گروه سیاسی کوچک منطقـه تشکیـل گردیـد. ریاست تشکل بصـورت دوره ای بـر عهـده هر یـک از شرکای شش گانه است. در دوره های گذشته کنگره، این گروه گر چه معمولا یک کرسی در اختیار داشته، ولی به لحاظ اینکه سوسیالیست ها از همین یک رای برای کسب اکثریت لازم بهره جستند دارای اعتباری گردید. این گروه ایدئولوژی ناسیـونالیسم منطقـه را دنبال می کند و گویا در گذشتـه داعیـه های بیشتری تا حد جدائی از اسپانیا داشته است. گروه مذکور در دوره هشتم قانونگزاری ۳ نماینده در کنگره نمایندگان و ۴ سناتور دارد.
قوه مجریه
نوع حکومت: پادشاهی – پارلمانی
رئیس کشور: فیلیپ ششم، پسر خوان کارلوس اول (از خاندان بوربون) به عنوان پادشاه
رئیس دولت: رئیس دولت نماینـده حزبی است کـه اکثریت کرسیهای کنـگره نماینـدگان را بدسـت آورده است. در صورت عدم حصول به اکثریت لازم، حزب دارای بیشترین کرسی با ائتلاف با حزب یا احزاب دیگر راًی اعتماد برای نامزد نخست وزیری خود را کسب می کند. حسب قانون اساسی، نخست وزیر می تواند ۱۵ تا ۲۳ وزیر منصوب کند. دولت در قبال اعمال خود، در برابر پارلمان و دیوان عالی کشور مسئولیت جمعی دارد.
رئیس کنونی دولت اسپانیا: پدرو سانچز . حزب سوسیالیست کارگری اسپانیا (PSOE) در انتخابات عمومی ۱۱ خرداد ۹۷ (۲۰۱۸) پس از برکناری ماریانو راخوی قدرت را در ست گرفت. بدین ترتیب آقای ثاپاترو در تاریخ ۲۹ فروردین ماه ۱۳۸۳(۱۷آوریل۲۰۰۴) پس از ادای سوگند در نزد پادشاه، اولین دوره نخست وزیری خود را آغاز نمود.
قوه مقننه
مطابق قانون اساسی مصوب سال ۱۹۷۸، این قوه از کنـگره نماینـدگان و مجلس سنـا تشکیل می گردد. دوره مجلسین فوق چهار سـال می باشـد ولی در صورت در خواسـت نخست وزیر و موافـقت پادشـاه (از لحاظ تشریفاتی)، مجلسین قبل از اتمام دوره چهار سـالـه منحل و انتخابات زودرس (ظرف۳۰ الی۶۰ روز) برگزار خواهـد گردید. رئیس دولت در صـورتی کـه مورد استیضـاح واقع شده باشد، نمی تواند متقاضی انحلال کنگره و سنا باشد.
در صورت تصویب استیضاح توسط مجلس، رئیس دولت باید استعفای خود را به پادشاه ارائه نماید و نامزد حزبی که استیضاح را مطرح ساخته مامور تشکیل دولت میشود. انحلال کنـگره نمایندگان و سنـا باید همزمان باشـد و انتخاب نمایندگان جدید دو مجلس نیز باید همزمان صورت گیرد. مجلسین باید حـداکثر تا ۲۵ روز پس از انجام انتخابـات، اولیـن جلســه خود در دوره جدیـد قانونگـذاری را برگزار نمایند. انحـلال مجلسین تا یک سـال پس از انحلال قبلی ممکن نیست.
در فاصله بین دو دوره قانونگذاری، اعـم از اینکه دوره قبلی در مهلت مقرر خـاتمه یافته و یا پیش از موعد منحل شده باشد، هیئت دائمـی کنـگره با حداقل ۲۱ عضــو برای هر یـک از مجلسین که به نسبت تعداد کرسی های هر یک از احزاب در دوره پایان یافتـه و یا منحل شده کنگره نمایندگان و سنا از بین آنان انتخاب مـی شوند، به سرپرستی رئیس کنگره تشکیل می شود تا در شرایط اضطراری، نسبت بـــه تصـویب لوایح فوری دولت (همانند کنگره) عمل نماید.
اعضاء هیئت دولت (مرکزی) در عین حال می توانند عضو کنـگره نماینـدگان نیز باشنـد ولی عضـویت هم زمان در این کنگره و مجالس محلی ایالات مجاز نیست. تصـویب، اصـلاح و حذف قوانین مهم نیاز به راًی اکثریت مطلق کنگره نمایندگان دارد.
کنگره نمایندگان و سنا اجلاس خود را در طول سال در دو دوره (از ماه سپتـامبر لغایت دسـامبـر و از فوریه تا ژوئن) برگزار می کنند. اجلاس فـوق العاده مجلسین بنـا بـه درخواسـت دولت و یا اکثریت مطلق هر یک از مجلسین برگزار می شود.
کنگره نماینـدگان و سنـا می تواننـد جلسات مشترک (بـه ریاست رئیس کنـگره) تشکیل دهند.این گونه جلسات، نه برای قانونگذاری بلکه برای انجام برخی وظائف است.
- کنگره نمایندگان :
کنگره نمایندگان اصلی ترین و مهمتـرین رکن قوه مقننـه است که از نمایندگان منتخب احزاب سیـاسی اعم از ملی یا منطقه ای که در انتخابات سراسـری از سوی عموم مردم انتخاب می گردند تشکیل می گردد. تعداد اعضاء کنگره نمایندگان حسب قانون اساسی می تواند بین ۳۰۰ تا ۴۰۰ نفر باشد. بر اساس قانون انتخابات عمومی، این مجلس تا کنون در هر دوره ۳۵۰ نماینـده داشته است.
کنـگره نماینـدگان می توانـد از طریق استیضاح، از دولت درخواسـت مسئـولیت سیـاسی نماید. استیضاح باید حداقل توسـط یک دهم از نماینـدگان کنگـره مطرح شود و نامزدی برای ریاست دولت تعیین گردد. در صورتی که این استیضاح به نتیجه نرسد، درخواست کنندگان نمی توانند استیضاح دیگری را در همان دوره مطرح سازند.
ترکیـب دوره کنـونی کنگره نماینـدگان (هشتمیـن دوره در دوران دموکراســی پس از مـرگ ژنرال فرانکو) کـه ۲۲آوریل ۲۰۰۴ آغاز گردیده، از لحاظ تعداد کرسی احزاب مختلف به شرح ذیل است:
| نام حزب | تعداد کرسی |
| گروه حزب (حاکم)سوسیالیست کارگری | ۱۶۴ |
| گروه حزب ( مخالف ) مردمی | ۱۴۸ |
| گروه حزب اتحاد و همگرائی | ۱۰ |
| گروه چپ جمهوری خواه کاتالونیا | ۸ |
| گروه باسک(EAJ-PNV) | ۷ |
| گروه چپ سبز (IU-ICV) | ۵ |
| گروه ائتلاف جزائر قناری | ۵ |
| گروه مختلط (BNG،CHUNTA A،EA و NA-BAI) | ۵ |
ریاسـت کنـگره در دوره جاری بر عهـده مانوئل مارین گونزالس (Manuel MarinGonzalez) از گـروه پارلمانی حزب سوسیالیست اسـت. هیئت رئیسه مجلس بـا توجه به تعداد کرسی های احزاب، به نسبت بین آنان تقسیم می شود.
- سنا :
این مجلس از سناتورهائی کـه در انتخابات سراسری مستقیماً از سـوی مردم هر یک از استـانهای ۵۲ گانه اسپانیا و همچنین نمایندگانی که توسط مجالس محلی خودمختاریها انتخاب میگردند تشکیل میشود. مردم هر استـان می توانند چهار سناتور انتخاب نماینـد و دو شهر اسپانیائی سئوتا (Ceuta) و ملیا (Melilla) واقع در شمال کشور مراکش، هر یک دارای دو سناتور می باشند. ضمنا هر یک از جوامع خود مختار ۱۷ گانه نیز یک سناتور از جانب کل جامعه و به ازای هر یک میلیون نفر جمعیت خود، یک سناتور را (علاوه بر منتخبین مردم) منصوب می نمایند. انتخاب سناتورهای سهمیه ایالات می بایست از سوی مجالس محلی ایالت ها انجام گیرد.
لوایحی کـه توسط کنگره تصویب می شـود بـه سنـا ارسال می گـردد و این مجلس دو مــاه و در صورت فوریت مصوبه، بیست روز فرصت دارد این قوانین را تائیـد یا رد نمایـد. برای رد یک مصـوبـه کنگره، آراء اکثریت مطلق سناتورها ضروری است. در صورت رد مصوبهای از سوی سنا، کنگره نماینـدگان بایستی قانون مذکـور را مجدداً و بـا اکثریت آراء تصویب کند. مصوبه جدید نیازی به تاًئید مجدد سنا نداشته و برای امضاء پادشاه ارسال میگردد. ریاست سنا بر عهده آقای فرانسیسکو خاویر روخو گارسیا (Francisco Javier rojo Garcia) از گروه پارلمانی حزب سوسیالیست. سنا در دوره کنونی قانونگـذاری خود دارای ۲۵۹ سنـاتور می باشـد و تعداد کرسی های هر یک از احزاب سیاسی در این دوره به شرح ذیل است :
| نام حزب | تعداد کرسی |
| گروه حزب مردمی | ۱۲۵ |
| گروه حزب سوسیالیست کارگری | ۹۷ |
| گروه کاتالان توسعه | ۱۶ |
| گروه ناسیونالیست باسک | ۷ |
| گروه کاتالان اتحاد و همگرائی | ۶ |
| گروه ائتلاف جزائر قناری | ۴ |
| گروه مختلط | ۴ |
قوه قضائیه
ریاست قوه قضائیه بر عهده شورای عمومی آن است. رئیس دیوانعالی کشور، آقای فرانسیسکو خوزه هرناندو سانتیاگو (Francisco Jose Hernando Santiago) ریاست شورا را نیز بر عهـده دارد. از بیست عضـو این شـورا، دوازده نفـر از بیـن نامزدهای معرفیشده از سوی قضات، چهار نفر از سـوی کنـگره نماینـدگان و چهار نفر از ســوی سنـا انتخاب میشوند. این انتخاب منـوط بـه کسب سهپنجم آراء نمایندگان هر یک از مجالس است. منتخبین مجالس نیز از میان وکـلاء و قضـات با بیش از ۱۵ سال تجربه شغلی می باشند.
مدت عضویت در این شـورا پنج سال است. اعضـاء شورا پس از تعییـن و انتخـاب بـه پادشـاه معرفی میشوند و وی احکام مربوطه را امضـاء میماید. دادستـان کل کشور نیز پس از تصویب هیئت دولت توسط پادشـاه منصوب می گردد.