پیش از انقلاب ۵۷
مناسبات فیمابین دو کشور ایران و اسپانیا سابقه ای طولانی دارد. از نخستین قرون اسلامی که این سرزمین جزو قلمرو فرمانروایی اسلامی درآمد تا به امروز روابط بصورت های مختلف ادامه داشته است. در طول هشت قرن حکومت اسلام وعرب در اندلس فرهنگ ایرانی بصورت رکن اساسی فرهنگ اسلامی همواره نقش مهمی در این کشورداشته است.
کلاویخو اولین فرستاده پادشاه اسپانیا (انریک سوم) بود که در سال ۱۴۰۳ میلادی به ایران اعزام شد. این مراودات پس از یک دوره فترت، در اوائل قرن ۱۷ میلادی و در دوره صفویه ادامه داشت. حدود یکصد و پنجاه سال پیش اولین معاهده مودت و تجارت بین دو کشور در سال ۱۲۳۱ شمسی (۱۸۴۲ میلادی) امضاء شد و از این تاریخ به بعد روابط سیاسی ایران و اسپانیا همواره برقرار بوده است. سفارت ایران در اسپانیا نخستین بار در مهرماه ۱۲۹۵ شمسی توسط میرزا اسمعیل خان دبیرالممالک فرزانه تأسیس گردید و نامبرده تا شهریورماه ۱۲۹۸ به عنوان وزیر مختار ایران در مادرید انجام وظیفه می نمود. مدتی نیز نمایندگی ایران به منظور صرفه جوئی در مخارج تعطیل و سفارت ایران در پاریس در مادرید اکردیته شد
.
روابط دوجانبه میان دو کشوردردوره قاجاریه:
الف) عهد نامه مودت و بازرگانی که بین ناصرالدین شاه قاجار ودون فرانسیسکو سرانوای دومیوگوئز، نایب السلطنه اسپانیا، شامل یک مقدمه وپنج ماده و یک نتیجه که به وسیله سرتیپ حاجی شیخ محسن خان نماینده ایران و دون امانوئل رانسمای ویلانوئوا، نماینده اسپانیا در ۹ فوریه ۱۸۷۰ درلندن به امضاء رسید. این عهد نامه در۴ مارس ۱۸۴۲ منعقد شد ولی به واسطه تمایل طرفین تا تاریخ فوق الذکر به تعویق افتاده بود.
ب) عهد نامه مؤدت وبازرگانی بین محمد شاه قاجار وایزابل ،ملکه اسپانیا شامل یک مقدمه وهفت ماده و یک نتیجه که به وسیله میرزا جعفر خان، سفیرو وزیر مختار ایران درعثمانی، به نمایندگی از طرف دولتهای خود دراسلامبول ، در تاریخ ۴ مارس ۱۸۴۲ امضاء شده و در ماه می ۱۸۵۰ درکاخ لالاسیویه به صحه نایب السطنه رسیده است. این عهد نامه به مناسبت صغیر بودن ایزابل ، به وسیله نایب السطنه ،دوبالدومرو اسپارترو منعقد شده است .
ج) تحکیم عهد نامه مودت وتجارت، منعقده در۴ مارس ۱۸۴۲ که اجرای آن بواسطه بعضی موانع به تعویق افتاده بود، توسط سرتیپ حاجی شیخ محسن خان ، وزیرمختار ومأمور دربار دولت انگلیس و دون مانوئل رانسمای ویلانوئوا، وزیرمختار و سفیر مخصوص دولت اسپانیا و مأمور دربار پادشاه بریتانیای کبیر در سال ۱۸۷۰ در لندن امضاء شد.
سفارت ایران درمادرید مجدداً درسال ۱۳۳۲ بازگشائی شد. روابط ایران و اسپانیا تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی حسنه و از تحرک خوبی برخوردار بود و مقامات عالی رتبه ایران و اسپانیا سفرهای متقابلی داشتند. در این دوره سفرایی مستمرا به اسپانیا اعزام گردیدند وروابط دوجانبه درسطح سفیر تداوم یافت.
قرارداد های دوجانبه دو کشور در دوره سطلنت پهلوی:
الف) عهد نامه مودت، مشتمل بر یک مقدمه و پنج ماده که به وسیله مرحوم دکتر حسین فاطمی، وزیر امورخارجه وقت به نمایندگی از طرف دولت ایران و «امیلیو بلادی یز» کاردار موقت اسپانیا، به نمایندگی از طرف ژنرال فرانکو، درتاریخ اول آذر ۱۳۳۱( ۲۲نوامبر۱۹۵۲) درتهران به امضاء رسید.
ب) عهدنامه مودت واقامت ، مشتمل بر یک مقدمه وهشت ماده که بوسیله یدالله عضدی سفیرکبیر و وزیرمختاردولت ایران در مادرید و «آلبرتومارتین ارتاخو»، وزیر امور خارجه به نمایندگی از جانب فرانسیسکو فرانکو با هاموندا، رئیس جمهوری اسپانیا درتاریخ ۲۱ اسفند ۱۳۳۴ ( ۱۲ مارس ۱۹۵۶ ) درمادرید به امضاء رسید. ج) موافقتنامه لغو روادید، مشتمل بریک مقدمه و نه ماده، که ضمن نامه مورخ ۲۰ سپتامبر ۱۹۶۷ وزیر امورخارجه اسپانیا «فرناندوکاستی یلا» به محمد پورسرتیپ وزیر مختار ایران در مادرید ،ارسال شده و نماینده ایران ضمن نامه مورخ همان روز به نمایندگی ازطرف دولت ایران موافقت خود را اعلام داشته است.
پس از انقلاب ۵۷
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، روابط سیاسی دو کشور تا شهریورماه ۱۳۶۱(سپتامبر۱۹۸۲ ) عمدتا برعهده کارداران موقت بود و تحرک مهمی در روابط دوکشور مشهود نبود. در اردیبهشت ماه ۱۳۶۱(می ۱۹۸۲ ) جناب آقای ولایتی وزیر امورخارجه جمهوری اسلامی ایران در سفر به کوبا در مادرید توقف کوتاهی داشت و با وزیرخارجه اسپانیا ملاقات نمود.
اسپانیا همزمان با جنگ تحمیلی عراق علیه ایران اسپانیا در تحریم اقتصادی امریکا علیه جمهوری اسلامی ایران شرکت نجست و درقبال جنگ نیز رسماً سیاست بیطرفی اتخاذ نمود. تماسهای بین مقامات دو کشورنیز پیرامون روابط دوجانبه و مسائل مورد علاقه و تشریح سیاست خارجی نوپای جمهوری اسلامی ایران و همکاری اقتصادی طی این سالها ادامه داشت .
در دی ماه ۱۳۶۲(ژانویه ۱۹۸۳ ) جناب آقای دکترولایتی با وزیر خارجه اسپانیا ،فرناندو موران ملاقات وگفتگو نمود. در بهمن ماه ۱۳۶۳(ژانویه ۱۹۸۵ ) جناب آقای مهندس موسوی، نخست وزیر وقت جمهوری اسلامی ایران، با اغتنام از فرصت مراجعت از نیکاراگوئه در فرودگاه مادرید گفتگوی کوتاهی با «سووزیرا» نخست وزیر اسپانیا داشت.
در تابستان سال ۱۳۶۱( ۱۹۸۲ ) وزیر صنایع وقت جمهوری اسلامی ایران ازاسپانیا دیدار به عمل آورد و در پایان سفر اعلامیه مشترکی مبنی بر علاقمندی دو کشور برای گسترش روابط امضاء شد. درپاسخ به این سفر در آذرماه ۱۳۶۲(دسامبر۱۹۸۳ ) آقای «ولاسکو» وزیر مشاور درامور تجارت خارجی اسپانیا دررأس یک هیئت اقتصادی از ایران بازدید نمود. در آذرماه ۱۳۶۶(دسامبر ۱۹۸۷ ) نیز آقای باقریان معاون وزارت صنایع سنگین بنا به دعوت معاون وزیر منافع عامه از اسپانیا دیدار و با وزیر و برخی مقامات عالیرتبه اقتصادی ملاقات نمود. در پایان این سفر یادداشت تفاهمی به امضای طرفین رسید که طی آن هر دو کشور آمادگی خود را در جهت توسعه تسهیلات بندری، ساخت و تعمیر کشتی، کالا های سرمایه ای وهمکاریهای فنی درخصوص جاده سازی، بنادر، سد سازی و ماشین آلات و ابزار اعلام نمودند. همچنین جناب آقای دکتر ولایتی وزیر خارجه ایران بنا به دعوت همتای اسپانیایی خود در بهمن ماه ۱۳۶۷(ژانویه ۱۹۸۸ ) رسما از مادرید دیدار به عمل آورد .
در بهمن ماه ۱۳۶۹ روابط دو کشور متاثر از برخی مسائل مرتبط به اتحادیه اروپا دچار نوعی رکود شد ولی از آن پس روابط دو کشور رو به رشد و توسعه بوده و مقامات عالی رتبه دو کشور سفرهای متقابلی انجام داده اند.
جناب آقای دکترولایتی، وزیر امورخارجه جمهوی اسلامی ایران دراردیبهشت ماه ۱۳۷۱ به اسپانیا سفر کرد. ازسوی دیگر آقای موراتینوس مدیرکل خاورمیانه و آفریقای وزارت امورخارجه اسپانیا نیز در شهریور ماه سال ۱۳۷۳ دیدار سه روزه ای از تهران داشت وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در خرداد ماه ۱۳۷۷ از مادرید دیدار کرد و متعاقب آن با سفر جناب آقای ناطق نوری رئیس مجلس شورای اسلامی در مهرماه سال ۱۳۷۷ به اسپانیا، باب جدیدی در این زمینه گشوده شد.
آقای خوزه ماریا آثنار نخست وزیر اسپانیا در رأس یک هیأت بلند پایه در سال ۱۳۷۹ از جمهوری اسلامی ایران دیدار کرد. در حاشیه این دیدار پنج سند همکاری به امضای دو کشور رسید. از جمله توافقات انجام شده بیانیه مشترک همکاری بین جمهوری اسلامی ایران و پادشاهی اسپانیا و همچنین یادداشت تفاهمی بود که درخصوص مبارزه با مواد مخدر به امضای دو کشور رسید. بدنبال امضای این یادداشت تفاهم، در اردیبهشت ماه سال ۱۳۸۰ نخستین کمیته مشترک جهت پیگیری مفاد تفاهم نامه با حضور آقای گونزالس روبلس وزیر مشاور در امور برنامه ریزی ملی مواد مخدر اسپانیا در تهران برگزار گردید.
از سوی دیگر آقای جوزپ پیکه وزیر امور خارجه اسپانیا در آذرماه ۱۳۸۰ به دعوت رسمی و در پاسخ به دیدار جناب آقای دکتر خرازی وزیر امور خارجه از مادرید، به ایران سفر نمود و با مقامات بلند پایه ایران دیدار و گفتگو کرد. یک یادداشت تفاهم همکاری و رایزنی های سیاسی نیز بین وزارتخارجه دو کشور به امضاء رسید.
خانم آگیره رئیس مجلس سنای اسپانیا در بهمن ماه ۱۳۸۰ بصورت رسمی از ایران دیدار کرد. وزیر امور خارجه اسپانیا نیز در سال ۱۳۸۰ (دو بار) از نهران دیدار بعمل آورد. دیدار رسمی جناب آقای سید محمد خاتمی رئیس جمهوری اسلامی ایران از اسپانیا (از ۶ لغایت ۹ آبان ماه سال ۱۳۸۱) نقطه عطفی در توسعه و تحکیم بیش از پیش روابط محسوب می شود. این اولین سفر رئیس جمهور ایران به اسپانیا پس از پیروزی انقلاب اسلامی بود. ایشان در این سفر با پادشاه و نخست وزیر اسپانیا دیدار و در خصوص موضوعات مختلف مورد علاقه طرفین در سطوح دوجانبه، منطقهای و بین المللی به بحث و تبادل نظر پرداختند. جناب آقای خاتمی همچنین بازدیدها و سخنرانیهایی در مجلس سنا، دانشگاه کمپلوتنسه و شهرداری مادرید به عمل آوردند.
در این سفر در قالب همکاریهای دوجانبه اسناد “موافقتنامه تشویق و حمایت متقابل از سرمایه گذاری” و “یادداشت تفاهم همکاری بین وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی جمهوری اسلامی ایران با دبیرخانه دولت در امور بازرگانی و جهانگردی اسپانیا در خصوص همکاریهای گردشگری” به امضاء طرفین رسید و “موافقتنامه همکاری و مساعدت دوجانبه در امور گمرکی” نیز پاراف گردید. همچنین در مذاکرات جناب آقای خاتمی با نخست وزیر اسپانیا، طرفین بر اراده خود برای ورود به مذاکرات مربوط به “موافقتنامه اجتناب از اخذ مالیات مضاعف” و نهایی کردن آن تأکید کردند که این قرارداد نیز در تاریخ ۲۸/۴/۱۳۸۲ در تهران به امضای وزرای اقتصاد دو کشور رسید. همچنین سمینار همکاریهای اقتصادی بین دو کشور با حضور رئیس جمهوری در مادرید برگزار شد.
خانم آنا پالاسیو وزیر امور خارجه اسپانیا در تاریخ ۱۶/۱/۱۳۸۲ در سفر به جمهوری اسلامی ایران با وزیر امور خارجه و رئیس جمهوری ملاقات نمود و پیام کتبی پادشاه اسپانیا را به جناب آقای خاتمی تقدیم کرد.
آقای راتو معاون دوم نخست وزیر و وزیر اقتصاد اسپانیا نیز در تاریخ ۲۸/۴/۱۳۸۲ به تهران سفر نمود و ضمن امضای موافقتنامه معافیت از اخذ مالیات مضاعف، با رئیس جمهور، وزیر امور اقتصادی و دارائی و وزیر نفت نیز دیدار نمود.
جناب آقای دکتر خرازی که برای شرکت در کنفرانس بازسازی عراق (۱ لغایت ۲ آبانماه ۱۳۸۲) به مادرید سفر کرده بود، در تاریخ ۱/۸/۱۳۸۲ با خانم پالاسیو همتای اسپانیایی خود ملاقات و درخصوص موضوعات مورد علاقه دو کشور گفتگو و تبادل نظر بعمل آورد.
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران همچنین به مناسبت برگزاری همایش گفتگوی تمدنها در تولدو از تاریخ ۲۴/۹/۱۳۸۲ لغایت ۲۵/۹/۱۳۸۲ از اسپانیا دیدار بعمل آورد.
ایشان در این سفر علاوه بر سخنرانی و گشایش همایش گفتگوی تمدنها در تولدو(به اتقاق همتای خود)، با آقای آثنار نخست وزیر، آقای خوان خوزه لوکاس رئیس مجلس سنا و خانم پالاسیو وزیر امور خارجه اسپانیا ملاقات و در خصوص روابط دوجانبه، مسائل منطقه ای و بین المللی گفتگو و تبادل نظر نمود.
خانم پالاسیو بدنبال وقوع زمین لرزه در شهرستان بم، ابتدا طی تماس تلفنی با همتای ایرانی خود، مراتب همدردی خود را اعلام و سپس در تاریخ ۲۰/۱۰/۱۳۸۲ علاوه بر بازدید از منطقه زلزله زده بم، در تهران با جناب آقای خاتمی رئیس جمهوری وقت و جناب آقای دکتر خرازی وزیر امور خارجه وقت جمهوری اسلامی ایران (۲۱/۱۰/۱۳۸۲) دیدار و تبادل نظر نمود. پادشاه و نخست وزیر اسپانیا هم به همین مناسبت با ارسال پیام و تماس تلفنی با ریاست جمهوری، مراتب همدردی دولت و ملت اسپانیا با ایران را ابراز داشتند.
جناب آقای دکتر خرازی وزیر امور خارجه وقت جمهوری اسلامی ایران در خرداد ماه ۱۳۸۳ در یک دیدار رسمی به اسپانیا سفر نمود و با نخست وزیر و وزیر امور خارجه این کشور ملاقات و در خصوص مسائل مهم جهانی و بین المللی و توسعه روابط دوجانبه بحث و تبادل نظر نمود.
جناب آقای متکی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در تاریخ ۲۴/۳/۱۳۸۵ سفر یک روزه ای را به مادرید انجام دادند که ضمن ملاقات با وزیر خارجه و آقای گونزالس (نخست وزیر اسبق) در خصوص روابط دوجانبه، مسائل منطقه ای و بین المللی گفتگو و تبادل نظر نمود.
جناب آقای دکتر لاریجانی در تاریخ ۱۵/۴/۱۳۸۵ و ۱۶/۶/۱۳۸۵ دو سفر یک روزه ای به مادرید انجام دادند که در این سفرها با نخست وزیر، وزیر امور خارجه و گونزالس نخست وزیر اسبق دیدار و در خصوص مسائل منطقه ای و خاورمیانه، موضوع هسته ای جمهوری اسلامی ایران و روابط دو جانبه بحث وتبادل نظر نمودند